เคฏเคน เคฐเคนा เคเค्เคทा 9–10 เคे เคाเคค्เคฐों เคे เคฒिเค เคตिเคค्เคคीเคฏ เคธाเค्เคทเคฐเคคा (Financial Literacy) เคा เคเค เคต्เคฏाเคตเคนाเคฐिเค เคเคฐ เคฐुเคिเคเคฐ เคชाเค ्เคฏเค्เคฐเคฎ เคก्เคฐाเคซ्เค — เคो เคเคจ्เคนें เคตाเคธ्เคคเคตिเค เคीเคตเคจ เคे เคตिเคค्เคคीเคฏ เคจिเคฐ्เคฃเคฏों เคे เคฒिเค เคคैเคฏाเคฐ เคเคฐेเคा:
๐ เคตिเคค्เคคीเคฏ เคธाเค्เคทเคฐเคคा – เคเค्เคทा 9–10
“เคเคฎाเคจा เค़เคฐूเคฐी เคนै, เคชเคฐ เคเคฎाเค เคนुเค เคชैเคธे เคा เคธเคนी เคช्เคฐเคฌंเคงเคจ เคीเคตเคจ เคฌเคฆเคฒ เคฆेเคคा เคนै।”
๐ฏ เคชाเค ्เคฏเค्เคฐเคฎ เคเคฆ्เคฆेเคถ्เคฏ (Course Objectives)
เคเคธ เคธ्เคคเคฐ เคे เคाเคค्เคฐों เคो เคฏเคน เคธเคฎเคाเคจा เคि:
-
เคตे เค เคชเคจे เคीเคตเคจ เคे เคถुเคฐुเคเคคी เคตिเคค्เคคीเคฏ เคจिเคฐ्เคฃเคฏ เคैเคธे เคฒें
-
เคฌैंเคिंเค, เคกिเคिเคเคฒ เคชेเคฎेंเค, เคจिเคตेเคถ เคเคฐ เคฒोเคจ เคी เคฌुเคจिเคฏाเคฆी เคธเคฎเค เคैเคธे เคชाเคं
-
เคญเคตिเคท्เคฏ เคी เคฏोเคเคจा เคฌเคจाเคคे เคธเคฎเคฏ เคชैเคธा เคเค เคธाเคงเคจ เคเคฐ เคिเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐी เคैเคธे เคนै
๐งฉ เคชाเค เคฏोเคเคจा (Lesson Plan)
๐ฆ เคชाเค 1: เคเคฏ เคเคฐ เคต्เคฏเคฏ (Income vs. Expenses)
-
เคเคฏ เคे เคธ्เคฐोเคค (เคธैเคฒเคฐी, เคต्เคฏाเคชाเคฐ, เคธ्เคॉเคฒเคฐเคถिเคช)
-
เคเคฐ्เค เคे เคช्เคฐเคाเคฐ – เคจिเคฏเคค (fixed) เคเคฐ เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจเคถीเคฒ (variable)
-
เคเคฐ्เค เคชเคฐ เคจिเคฏंเคค्เคฐเคฃ เค्เคฏों เค़เคฐूเคฐी?
เคเคคिเคตिเคงि:
เคाเคค्เคฐों เคो ₹5,000 เคा เคाเคฒ्เคชเคจिเค เคฎाเคธिเค เคฌเคเค เคฌเคจเคตाเคจा।
๐ฆ เคชाเค 2: เคฌเคเค เคเคฐ เคฏोเคเคจा เคฌเคจाเคจा
-
เคฌเคเค เค्เคฏा เคนै เคเคฐ เคैเคธे เคฌเคจเคคा เคนै
-
SMART เคซाเคเคจेंเคถिเคฏเคฒ เคฒเค्เคท्เคฏ
-
เคเคชाเคคเคाเคฒीเคจ เคซंเคก เคी เคญूเคฎिเคा
เคเคคिเคตिเคงि:
“เคฎेเคฐे เคชเคนเคฒे เคॉเคฒेเค เคตเคฐ्เคท เคे เคฒिเค เคฌเคเค” เคชเคฐ เคธเคฎूเคน เคเคฐ्เคा।
๐ฆ เคชाเค 3: เคฌैंเคिंเค เคी เคฌुเคจिเคฏाเคฆी เคฌाเคคें
-
เคฌैंเค เคाเคคा เคोเคฒเคจा (Saving vs. Current Account)
-
เคกेเคฌिเค เคाเคฐ्เคก, ATM, เคชाเคธเคฌुเค, เคेเค
-
เคฌैंเค เคी เคเคจเคฒाเคเคจ เคธेเคตाเคं
เคเคคिเคตिเคงि:
เคฌैंเค เคซॉเคฐ्เคฎ เคญเคฐเคจे เคा เค
เคญ्เคฏाเคธ เคเคฐเคตाเคจा।
๐ฆ เคชाเค 4: เคกिเคिเคเคฒ เคชेเคฎेंเค เคเคฐ เคธाเคเคฌเคฐ เคธुเคฐเค्เคทा
-
UPI, QR Code, เคจेเค เคฌैंเคिंเค, เคฎोเคฌाเคเคฒ เคตॉเคฒेเค
-
เคธुเคฐเค्เคทिเคค เคชाเคธเคตเคฐ्เคก เคैเคธे เคฌเคจाเคं
-
เคธाเคเคฌเคฐ เคซ्เคฐॉเคก เคธे เคैเคธे เคฌเคें?
เคเคคिเคตिเคงि:
เคाเคค्เคฐों เคธे เคธाเคเคฌเคฐ เคธुเคฐเค्เคทा เคชोเคธ्เคเคฐ เคฌเคจเคตाเคจा: "เคกिเคिเคเคฒ เคชैเคธा – เคธ्เคฎाเคฐ्เค เคคเคฐीเคा, เคธ्เคฎाเคฐ्เค เคธुเคฐเค्เคทा"
๐ฆ เคชाเค 5: เคฌเคเคค เคเคฐ เคจिเคตेเคถ เคी เคธเคฎเค
-
เคฌเคเคค เคฌเคจाเคฎ เคจिเคตेเคถ
-
เคฎ्เคฏूเคुเค เคฒ เคซंเคก, RD, FD, เคोเคฒ्เคก
-
เคंเคชाเคंเคกिंเค เคा เคเคฎाเคฒ (Power of Compounding)
เคเคคिเคตिเคงि:
เคाเคค्เคฐों เคธे ₹1000 เคी เคाเคฒ्เคชเคจिเค SIP เคฌเคจเคตाเคจा เคเคฐ 5 เคธाเคฒ เคฎें เคเคธเคा เคฎूเคฒ्เคฏ เค
เคจुเคฎाเคจ เคฒเคเคตाเคจा।
๐ฆ เคชाเค 6: เคเคฃ (Debt) เคเคฐ เคฌ्เคฏाเค
-
เค เค्เคा เคเคฐ्เค (Good Debt) vs. เคฌुเคฐा เคเคฐ्เค (Bad Debt)
-
เคธเคฐเคฒ เคฌ्เคฏाเค (Simple Interest) เคเคฐ เคเค्เคฐเคตृเคฆ्เคงि เคฌ्เคฏाเค (Compound Interest)
-
EMI เคเคฐ เคฒोเคจ เคी เค़िเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐी
เคเคคिเคตिเคงि:
เคเค เคฒोเคจ เคเคฆाเคนเคฐเคฃ เคฆेเคเคฐ EMI เคैเคฒเคुเคฒेเคถเคจ เคธिเคाเคจा (เคธเคฐเคฒ เคซाเคฐ्เคฎूเคฒे เคे เคธाเคฅ)
๐ฆ เคชाเค 7: เคฌीเคฎा เคी เคญूเคฎिเคा
-
เคीเคตเคจ เคฌीเคฎा, เคธ्เคตाเคธ्เคฅ्เคฏ เคฌीเคฎा, เคตाเคนเคจ เคฌीเคฎा
-
เคฌीเคฎा เคा เคช्เคฐीเคฎिเคฏเคฎ เคเคฐ เคฆाเคตा เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा
-
เค्เคฏों เคฌीเคฎा เคธुเคฐเค्เคทा เคเคตเค เคนै?
เคเคคिเคตिเคงि:
เคाเคค्เคฐों เคธे เคชเคฐिเคตाเคฐ เคे เคฒिเค เคเค เคเคฆเคฐ्เคถ เคฌीเคฎा เคฏोเคเคจा เคธुเคเคตाเคจा।
๐ฆ เคชाเค 8: เคैเค्เคธ เคी เคฌुเคจिเคฏाเคฆी เคाเคจเคाเคฐी
-
เคैเค्เคธ เค्เคฏा เคนै เคเคฐ เค्เคฏों เค़เคฐूเคฐी เคนै?
-
GST เคเคฐ เคเคจเคเคฎ เคैเค्เคธ เคा เคชเคฐिเคเคฏ
-
เคชैเคจ เคाเคฐ्เคก เคเคฐ เคเคธเคा เคฎเคนเคค्เคต
เคเคคिเคตिเคงि:
"เค
เคเคฐ เคฎैं ₹30,000 เคช्เคฐเคคि เคฎाเคน เคเคฎाเคคा เคนूं เคคो เคैเค्เคธ เคैเคธे เคฒเคेเคा?" – เคเค เคเคฐ्เคा เคธเคค्เคฐ
๐ เคฎूเคฒ्เคฏांเคเคจ (Assessment)
-
MCQ Quiz (เคธाเคช्เคคाเคนिเค)
-
Case Study: เคเค เคชเคฐिเคตाเคฐ เคा เคฎाเคธिเค เคฌเคเค
-
เคช्เคฐोเคेเค्เค: “เคฎेเคฐा เคซाเคเคจेंเคถिเคฏเคฒ เคช्เคฒाเคจ – เคॉเคฒेเค เคธे เคจौเคเคฐी เคคเค”
-
เค्เคฐुเคช เคช्เคฐเคेंเคेเคถเคจ: เคกिเคिเคเคฒ เคญुเคเคคाเคจ เคฌเคจाเคฎ เคจเคเคฆ เคฒेเคจ-เคฆेเคจ
๐ เคीเคตเคจ เคे เคฒिเค เคเคชเคฏोเคी เคเคฆเคคें
✔ เคนเคฐ เคเคฐ्เค เคฒिเคเคจे เคी เคเคฆเคค
✔ EMI เคธे เคชเคนเคฒे “เคฌเคเคค → เคเคฐ्เค” เคธोเค
✔ เคชॉเคेเค เคฎเคจी เคो 3 เคญाเคों เคฎें เคฌाँเคเคจा: เคเคฐ्เค, เคฌเคเคค, เคฆाเคจ
✔ เคเคจเคฒाเคเคจ เคฒेเคจ-เคฆेเคจ เคฎें เคธเคคเคฐ्เคเคคा
✅ เคจिเคท्เคเคฐ्เคท
“เค เคเคฐ เคฌเค्เคों เคो เคตिเค्เคाเคจ เคเคฐ เคเคฃिเคค เคธिเคाเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै,
เคคो เคซाเคเคจेंเคถिเคฏเคฒ เคช्เคฒाเคจिंเค เคญी เคเคคเคจी เคนी เคเคฐूเคฐी เคนै।”
เคเค्เคทा 9–10 เคे เคตिเคฆ्เคฏाเคฐ्เคฅी เคตเคนी เคชीเคข़ी เคนै เคो เค เคเคฒे 5–6 เคธाเคฒों เคฎें เคเคฏ เค เคฐ्เคिเคค เคเคฐเคจा เคถुเคฐू เคเคฐेเคी। เคเคจ्เคนें เค เคญी เคธे เคตिเคค्เคคीเคฏ เคธाเค्เคทเคฐ เคฌเคจाเคจा, เคญเคตिเคท्เคฏ เคฎें เคเคจ्เคนें เคเคฐ्เค़ เคธे เคฌเคाเคเคฐ เคจिเคตेเคถเค เคฌเคจเคจे เคी เคฐाเคน เคฆिเคाเคคा เคนै।
เคोเค เคिเคช्เคชเคฃी เคจเคนीं:
เคเค เคिเคช्เคชเคฃी เคญेเคें